Budynki przysłupowo-szachulcowe są ekologiczne, ciepłe i wytrzymałe (fot. A. Lipin)Czy "przysłupy" są wartością historyczną i kulturową, więc trzeba je ratować i ochraniać? Czy to raczej ruiny do rozbiórki? To kwestia decyzji kardynalnej

W niedzielę, 27 maja br., kolejny raz domy przysłupowe otworzą się dla mieszkańców Górnych Łużyc i turystów. W Bogatyni - uważanej przez wielu za "stolicę domów przysłupowych w Polsce" wydarzenie przebija się bardzo powoli. Właściwie dopiero po raz trzeci impreza jest obecna w mieście. Mieszkańcy zaś wciąż nie upatrują w tym dniu wyjątkowego święta.

Nie boję się stwierdzenia, że dopiero powódź z 2010 r. pomogła domom przysłupowym zaistnieć w szerszej dyskusji. Nasz apel skierowany do wojewody dolnośląskiego (wówczas Rafała Jurkowlańca - wieloletniego mieszkańca Bogatyni) odniósł skutek o tyle, że domami przysłupowymi zaczęto się interesować szerzej niż tylko w gronie akademików i miłośników regionu. Kiedy w połowie lat 90. XX w. wieku pisałem do "Biuletynu Turowa" o wyjątkowości domów przysłupowo-szachulcowych - traktowano temat podobnie do informacji o wielorybach w Miedziance.

Rosentahl - sąsiad Trzcińca - większość domów w wiosce to kwitnące domy przysłupowo-szachulcowe (fot. A. Lipin)Domy przysłupowo-szachulcowe jako niezwykle ciekawa spuścizna historyczna budzą wciąż skrajne emocje. Przybywa tych, którzy upatrują w nich jedynie prawdziwy, rodzimy zabytek, z którego Bogatynia mogłaby słynąć. Nadal jednak nie brakuje głosów, że to "kurne chaty" nie należy poświęcać im więcej uwagi niż tylko tyle ile trzeba na rozbiórkę.

Z tego kotła emocji i skrajnych spojrzeń wyłania się obraz niezbyt optymistyczny. Otóż mimo inicjatyw i zainteresowania mediów masowych, organizacji pozarządowych, władz regionalnych, a nawet centralnych - nadal domy przysłupowe niszczeją. Poza jednostkowymi przypadkami nie widać dla nich ratunku. Świadczy o tym choćby przetarg, który nie odbył się kilka dni temu, na jeden z domów przy ulicy Kościuszki 118 (Nie było chętnych na zabytek). Nie zgłosił się do niego żaden oferent. Czy to przypadek? Nie - taka sytuacja będzie się powtarzać. Po tym jak gmina sprzedała dwa domy zniszczone podczas powodzi ludziom od lat zaangażowanym w restaurację przysłupowego budownictwa, niektórzy nabrali wiary, że w taki sposób można będzie pozbyć się wszystkich domów. Że prywatni inwestorzy załatwią sprawę.

To się nie uda. Domy przysłupowe w Bogatyni to nie zamki nad Loarą. Nie da się we wszystkich urządzić restauracji, kawiarni, pensjonatów itd. Nie w Bogatyni, która nie jest wciąż atrakcyjną destynacją turystyczną. Zresztą to gmina najpierw powinna zainwestować w rozkwit Bogatyni jako miejsca godnego przyjazdu. Jak dotąd nie widać takich działań. Sprzedażą zrujnowanych domów, w które trzeba włożyć znaczne środki i wiele wysiłku nie rozwiążemy problemu. Dotacje Ministerstwa Kultury na remonty, które w liczbach bezwzględnych wyglądają na wysokie, załatwiają problem doraźnie. Dotacje miejskie skupiają się głównie na kościołach (Radni zdecydują o środkach na prace konserwatorskie - red.).

Aktualny stan jest po prostu jest schizofreniczny. Wielu ludzi popiera, mówi o unikatowej wartości "przysłupów" ale nie wiele idzie za tym konkretnych działań. Ci zaś, którzy działają (M. Pilszak czy E. Lech-Gotthard - lista jest okrutnie krótka) muszą się zmagać z ogromną ścianą przeciwności. Wszelkie pomysły na zainteresowanie mieszkańców "przysłupami" - choć bardzo cenne i potrzebne - nie dokonają cudu. To tylko dobry PR.

Nie wystarczy opowiadać o domach przysłupowych od wydarzenia do wizyty wojewodziny. Od wygrania grantu z funduszów europejskich do kolejnego programu z budżetu ministerialnego. Jakie są losy takiego "projektowego" działania widać choćby po serwisie internetowym Kraina Domów Przysłupowych. Skończyły się pieniądze - skończyła się Kraina (ostatnia aktualizacja 23 maja... 2011 roku!).

Domy przysłupowo-szchulcowe mogą się stać wielką atrakcją turystyczną - również w Bogatyni (fot. A. Lipin)Domami przysłupowymi trzeba się zajmować się na serio, szeroką ławą. Musi powstać silna koalicja, lobby. Domy przysłupowe potrzebują mądrego programu - kompleksowego i realnego. Z dobrym finansowaniem i odpowiedzialnymi wykonawcami. Nie są to mrzonki. Tylko wówczas będzie szansa uratować domy najcenniejsze architektonicznie, najlepiej zachowane, bądź też usytuowane w "najlepszych" lokalizacjach. Czyli takich, które są ważne dla zachowania układu urbanistycznego dawnej wsi górnołużyckiej. To choćby takie ulice jak 1 maja - historyczna oś Reichenau czy Główna w dawnym Markersdorf. Warto przy tej okazjo podkreślić, że ul. Waryńskiego - projektowany Bulwar Łużycki, albo Żytawski - nie posiada niestety ani unikatowych walorów, ani nie jest wyjątkowo urokliwa. Co oczywiście nie przeszkadza w jej rewitalizacji. Program "Ratujmy bogatyńskie przysłupy" powinien być wsparty solidnym finansowaniem z dużych publicznych funduszy. Jego realizacją powinna zająć się powołana do tego celu fundacja, z radą składającą się z fachowców: architektów, konserwatorów, historyków sztuki oraz urbanistów. Gromadziłaby fundusze przeznaczane na renowację tych domów i realizowała cele.

Nigdzie na świecie zabytki nie są bezpieczne w rękach zwyczajnych, niezamożnych ludzi. Takich cudów nie ma. Nie można wymagać od prostych ludzi mieszkających w cennych kulturowo domach (często czynszówkach) aby remontowali, dbali itd. zgodnie ze sztuką.

Należy mieć też świadomość, że część z tych domów musi zostać zwyczajnie rozebrana. Te które są w najgorszym stanie, bądź też zostały tak brutalnie potraktowane przez "gospodarzy", że nie ma czego uratować - trzeba poświęcić (a materiał rozbiórkowy wykorzystać w innych domach).

Gdyby jednak większość z domów odrestaurować, zrewitalizować, zająć się także ich elementarnym otoczeniem (ulice, latarnie itd.) - znajdą się chętni na wykup wielu z tych budynków. Dopiero wtedy można nakazywać ludziom dbanie o nie jak się przynależy zabytkom.

Czy w Bogatyni ma szansę powstać zaczyn programu ratowania "przysłupów"?

Arkadiusz Lipin

Dodano 26.05.2012 r., godz. 14.45:

W Swołowie powstał Muzeum Kultury Ludowej Pomorza

Otwarto je 25 maja 2012 r., a składa z ośmiu, znajdujących się na skraju Swołowa odrestaurowanych lub zrekonstruowanych budynków gospodarskich z przełomu XIX i XX w. - przykładów budownictwa szkieletowego.

"W Swołowie mieszka ok. 250 osób. Znajduje się tu ok. 70 szachulcowych budynków [!] z charakterystycznymi malowanymi na czarno, drewnianymi elementami konstrukcyjnymi ścian i bielonymi wapnem, glinianymi wypełnieniami. Z powodu takich rozwiązań budowlanych rejon nazywany jest Krainą w Kratę, a Słowowo jego stolicą."

(źródło: PAP)

Jak mówił dla Polskiego Radia Dawid Gonciarz (etnograf) całe Swołowo to wielki żywy skansen. Spacer przez malowniczą wieś jest atrakcją samą w sobie.

Zobacz: www.muzeum.swolowo.pl

W Markersdorf k. Goerlitz jest Muzeum Wsi Górnołużyckiej. Po polskiej stronie granicy podobnej placówki brak. W Bogatyni nie ma nawet wystawy poświęconej historii Górnych Łużyc i jego charakterystycznemu budownictwu. Od co najmniej 10 lat opisanie niektórych domów tablicami plenerowymi pozostaje tylko pomysłem...

A. Lipin

Dodaj komentarz

Publikowane komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników serwisu. Bogatynia.info.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść komentarzy. Prosimy trzymać się netykiety oraz nie wpisywać treści niezgodnych z prawem. Komentarze użytkowników niezarejestrowanych będą publikowane po akceptacji moderatora.

Kod antyspamowy
Odśwież

Kategoria: Aktualności

Pozostałe informacje

Spotkanie autorskie …

22-11-2019 Wyświetleń:18 Brak komentarzy

Uciekał przed polic…

21-11-2019 Wyświetleń:1034 5 Komentarzy

Luksusowe Audi A8 sp…

21-11-2019 Wyświetleń:1274 Brak komentarzy

Ogromna góra śmiec…

21-11-2019 Wyświetleń:576 5 Komentarzy

Czekać aż samo spa…

21-11-2019 Wyświetleń:601 4 Komentarze

Doszło do zderzenia…

20-11-2019 Wyświetleń:2104 7 Komentarzy

Sprawa zgody na zwol…

20-11-2019 Wyświetleń:2076 8 Komentarzy

45-lecie Klubu HDK p…

20-11-2019 Wyświetleń:796 9 Komentarzy

Rozkradziono zabytko…

20-11-2019 Wyświetleń:1733 11 Komentarzy

Kolejny wypadek na d…

20-11-2019 Wyświetleń:2136 3 Komentarze

Leżał na torach, u…

20-11-2019 Wyświetleń:1180 2 Komentarze

Czarny Piątek z Med…

20-11-2019 Wyświetleń:705 2 Komentarze

piątek, listopad 22, 2019

W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Polityka cookies