W odpowiedzi na potrzebę ochrony dziedzictwa architektonicznego, Fundacja Dolina Domów Przysłupowych uruchomiła innowacyjny projekt: wirtualną mapę domów przysłupowych – przyslupowamapa.pl. Ma ona na celu skatalogowanie i ocalenie od zapomnienia budynków, które stanowią unikalny znak rozpoznawczy pogranicza Polski, Czech i Niemiec.
Dom przysłupowo-zrębowy w Bogatyni, fot. archiwum bogatynia.info.pl
Domy przysłupowe to zabytkowe budynki mieszkalne, których największy rozkwit przypadał na wiek XIX, choć najstarsze sięgają nawet XVII stulecia. Ich charakterystyczna konstrukcja, z ryglowym lub szachulcowym piętrem wspartym na przysłupach (czyli pochyłych lub pionowych słupach), jest ewenementem na skalę europejską, występującym głównie w regionie Trójstyku. To Bogatynia jest stolicą tych domów, ale projekt powstał w innym miejscu.
Inicjatorką i współautorką przedsięwzięcia jest fotograf i filmowiec, Małgorzata Maszkiewicz z fundacji. Jak podkreślała w audycji Radia Wrocław: „Uruchamiamy portal przyslupowamapa.pl – bazę, która pomoże nam zrozumieć, ile takich obiektów istnieje po polskiej stronie granicy i w jakim są stanie.”
Mapa ma być narzędziem dynamicznym i otwartym – każdy może postawić na niej swoją "pinezkę", pomagając w rozbudowie archiwum. Obiekty można filtrować według regionu, konstrukcji, rodzaju dachu i innych cech, co ułatwi zarówno inwentaryzację, jak i promocję tej architektury.
Domy przysłupowe, często budowane z myślą o zamożnych tkaczach, do dziś służą mieszkańcom takich miejscowości jak Bogatynia, Szklarska Poręba, Świeradów czy Czernica. Ich konstrukcja była nie tylko estetyczna, ale i wyjątkowo praktyczna.
Inicjatorzy projektu wierzą, że domy przysłupowe mają potencjał, by stać się prawdziwą wizytówką turystyczną obszaru od Szklarskiej Poręby po Bogatynię. Zrozumienie ich liczby i stanu jest pierwszym krokiem do stworzenia kompleksowej strategii ich ochrony i promocji. Na razie spisane są obiekty ze Szklarskiej Poręby i Świeradowa, ale lista będzie sukcesywnie rozszerzana na kolejne miejscowości.
Wirtualna mapa to nie tylko spis, ale też apel do społeczności o zaangażowanie w ratowanie architektonicznego skarbu, który istnieje tylko w tej części Europy.