Najnowszy raport projektu GOSPOSTRATEG „T-Included” nie pozostawia złudzeń. Gmina Bogatynia została oznaczona na mapach kolorem ciemnozielonym, co w przyjętej przez badaczy skali oznacza najwyższy wskaźnik wykluczenia komunikacyjnego. Co to oznacza dla mieszkańców i jakie wyzwania stoją nie tylko przed samorządem?
Mapa wykluczenia komunikacyjnego, na podstawie raportu/gov.pl
Wyniki kompleksowych badań przeprowadzonych przez konsorcjum polskich politechnik na zlecenie NCBR rzucają nowe światło na problem mobilności w naszym regionie. Choć kolory zielone kojarzą się zazwyczaj z pozytywnymi trendami, w tym konkretnym badaniu oznaczają one „strefę problematyczną”. Wskaźnik w przedziale 0,8–1, którym objęta została Bogatynia, plasuje naszą gminę w grupie obszarów o najtrudniejszym dostępie do transportu publicznego. Raport „Analiza skali wykluczenia komunikacyjnego na obszarze Polski wraz z rekomendacjami zmian legislacyjnych w kontekście publicznego transportu zbiorowego” (wersja 2.0, nr 4/2025) powstał w ramach konsorcjum pod przewodnictwem Politechniki Poznańskiej. Badacze przeanalizowali ponad 295 tysięcy kursów autobusowych i pociągów w całym kraju. Wynik? Zjawisko wykluczenia komunikacyjnego dotyka aż 39% Polski.
Analiza opierała się na badaniu dostępności transportowej poszczególnych punktów adresowych. Skala bliska jedności (kolor ciemnozielony) wskazuje, że ogromna większość mieszkańców gminy zmaga się z barierami.
Wykluczenie komunikacyjne nie jest tylko „brakiem autobusu”. Projekt zdefiniował je bardzo precyzyjnie na podstawie sześciu obiektywnych warunków (tzw. składowych WK):
- Czas podróży (T) – dojazd środkami PTZ do siedziby powiatu trwa dłużej niż 70 minut, a do siedziby gminy dłużej niż 45 minut (przy więcej niż 3 przesiadkach).
- Dostępność piesza (A) – od domu do przystanku trzeba iść dalej niż 1500 m na terenach wiejskich lub 900 m w mieście.
- Częstotliwość (F) – w godzinach szczytu (5–14 i 14–23) z przystanku w promieniu dojścia pieszo odjeżdża mniej niż 4 kursy dziennie.
- Niezawodność (R) – ryzyko opóźnienia jest zbyt wysokie.
- Koszt (C) – miesięczny bilet na PTZ pochłania więcej niż 15% przeciętnego dochodu rozporządzalnego w województwie.
- Dostosowanie do osób z niepełnosprawnościami – dodatkowe ograniczenia w dostępie i liczbie przesiadek.
Jeśli choć jeden z tych warunków nie jest spełniony – punkt adresowy (PA) jest uznawany za wykluczony. W Bogatyni ciemnozielony kolor oznacza, że 80–100% punktów adresowych w gminie spełnia kryteria wykluczenia. To nie statystyka – to codzienność tysięcy mieszkańców.
Eksperci pracujący nad raportem „T-Included” podkreślają, że wykluczenie komunikacyjne to zjawisko o podłożu społecznym. Brak realnej alternatywy dla samochodu osobowego uderza przede wszystkim w osoby starsze, młodzież oraz osoby o niższych dochodach. Ciemnozielony kolor na mapie Bogatyni to sygnał, że bez radykalnych zmian w siatce połączeń, te grupy społeczne mogą czuć się coraz bardziej odizolowane.
Raport nie jest jedynie diagnozą, ale też wezwaniem do działania. Autorzy wskazują na konieczność lepszej koordynacji transportu na szczeblu lokalnym i regionalnym. Wśród rekomendacji znajduje się m.in. optymalizacja rozkładów jazdy, wprowadzenie systemów informacji pasażerskiej (np. w standardzie GTFS) oraz lepsze skomunikowanie obszarów wiejskich z centrum gminy.
Nie tylko dla władz Bogatyni wyniki te powinny stać się priorytetem w planowaniu inwestycji na najbliższe lata. Wyjście z „zielonej strefy” wykluczenia to nie tylko kwestia statystyk, ale przede wszystkim walka o godne warunki życia dla każdego mieszkańca, niezależnie od tego, czy posiada własne auto, czy polega na transporcie zbiorowym.
Artykuł opracowany na podstawie danych z Raportu Końcowego projektu „Analiza skali wykluczenia komunikacyjnego na obszarze Polski” źródło gov.pl.